Stworzyłem utwór – czy moje prawa do niego są nieograniczone w czasie?

Majątkowe prawa do utworu są co do zasady chronione przez 70 lat. Po upływie tego czasu utwór wchodzi do domeny publicznej.

By odpowiedzieć na to pytanie należy wyjść od rozróżnienia, którym posługuje się ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych na: autorskie prawa osobiste i autorskie prawa majątkowe.

Autorskie prawa osobiste, wyrażają, jak wskazuje ustawa „więź twórcy z utworem”. Jest to np. prawo do oznaczenia utworu swoim imieniem i nazwiskiem lub pseudonimem, decyzja o udostępnieniu utworu publiczności po raz pierwszy a także nienaruszalność jego formy oraz treści. Uprawnienia tego rodzaju są wieczne. Oznacza to, że np. potomkowie zmarłego pisarza mogą sprzeciwić się przywłaszczeniu autorstwa do jakiegoś dzieła przez inną osobę, nawet jeśli sam utwór jest już w tzw. domenie publicznej, o czym dalej.

Druga kategoria, tj. autorskie prawa majątkowe, które mają bardziej „merkantylny” charakter i przyznają twórcy, czy też podmiotowi który je uzyskał, uzasadnione korzyści majątkowe z wykorzystywania utworu przez osoby trzecie na tzw. polach eksploatacji. W odróżnieniu od praw osobistych, autorskie prawa majątkowe wygasają z upływem czasu.

Polskie prawo wskazuje, iż z zastrzeżeniem wyjątków określonych ustawą,  autorskie prawa majątkowe gasną z upływem lat siedemdziesięciu (w pełnych latach), co do zasady od chwili śmierci twórcy, a w przypadku współtwórczości w od śmierci ostatniego ze współtwórców. Prawo określa także początek biegu terminu 70 letniego dla dzieł anonimowych (od rozpowszechnienia), czy też utworu do którego autorskie prawa majątkowe przysługują z mocy ustawy innej osobie niż twórca (od daty rozpowszechnienia utworu, a gdy utwór nie został rozpowszechniony – od daty jego ustalenia). W specyficzny sposób oblicza się również ów termin w odniesieniu do utworu audiowizualnego i słowno-muzycznego (od śmierci ostatniej z  osób, których wkład siłą rzeczy był najistotniejszy a więc np. reżysera, kompozytora, autora dialogów etc.).

Co w praktyce oznacza upływ tego terminu 70 lat? Oznacza, że utwór wchodzi do tzw. domeny publicznej i można z niego w zasadzie swobodnie korzystać. Z tej przyczyny wolno np. stworzyć pocztówkę z XIX wiecznego zdjęcia lub wykorzystać w teledysku fragmenty filmu Gabinet Doktora Caligari z 1920 r.

Warto jednak pamiętać pamiętać, że 70 lat, o których mowa w polskiej ustawie nie jest powszechnie przyjęte na całym świecie, a poszczególne porządki prawne mogą przewidywać nieco odmienne zasady. Dodatkowo należy mieć na względzie, iż prawo posługuje się innymi terminami w przypadku tzw. praw pokrewnych np. fonogramów czy wideogramów. Podsumowując, polskie prawo przewiduje kres dla ochrony autorskich praw majątkowych. W przeciwieństwie do praw osobistych, prawa te wygasają co do zasady po upływie 70 lat (liczonego w różny sposób w zależności od rodzaju dzieła) po czym wchodzą do domeny publicznej.

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.