Pole eksploatacji – co to jest?

Pola eksploatacji to sposoby korzystania z utworu. Ich wymiennie w umowie jest kluczowe dla określenia do czego uprawniony jest nabywca majątkowych praw autorskich lub licencjobiorca.

W umowach obejmujących utwory, tj. wchodzące w obszar zainteresowania prawa autorskiego zawsze pojawia się dosyć enigmatyczne pojęcie „pól eksploatacji”. Czym są te pola i jakie jest ich praktyczne znaczenie w umowach prawnoautorskich?

Choć prawo autorskie nie definiuje czym są pola eksploatacji można w uproszczeniu powiedzieć, że jest to sposób, w jaki można korzystać z utworu. Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych wskazuje przy tym, iż twórcy przysługuje prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji. Jako przykładowe pola eksploatacji ustawodawca wskazał:

1) w zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy utworu, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową;

2) w zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami, na których utwór utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy;

3) w zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym.

Kluczowa jest przy tym uwaga, że wymieniając powyższe, klasyczne pola eksploatacji ustawodawca posłużył się pojęciem „w szczególności”, a więc katalog pól ma w istocie charakter otwarty. Postęp technologiczny, zwłaszcza związany rozwojem internetu doprowadził do stworzenia nowych pól eksploatacji i można być pewnym, iż kolejne nowe pola pojawia się także w przyszłości.

Dlaczego określenie pól eksploatacji ma tak kluczowe znaczenie w umowach dot. utworów prawnoautorskich? Ustawodawca przesądza bowiem, że umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych lub umowa licencyjna obejmuje pola eksploatacji wyraźnie w niej wymienione.

Oznacza to, że pominięcie jakiegoś pola eksploatacji doprowadzi do tego, iż nabywca autorskich praw majątkowych lub licencjobiorca nie będzie na tym polu uprawniony do korzystania z utworu, co w skrajnych przypadkach może doprowadzić do ekonomicznej bezużyteczności utworu (z subiektywnego punktu widzenia niedoszłego nabywcy/licencjobiorcy).

Choć literatura prawnicza nie jest w tym punkcie całkiem zgodna, z całą pewnością pożądane jest by przemyśleć pola eksploatacji i wprost wpisać je do umowy. Pojawiająca się nieraz praktyka posługiwania się pojęciem „wszystkich pól eksploatacji znanych w chwili zwarcia umowy” może budzić poważne wątpliwości w kontekście literalnego sformułowania ustawodawcy,  który wskazał, iż pola powinny być „wyraźnie wymienione”. Choć oczywiście umowę należy interpretować w sposób zgodny z wolą stron, to brzmienie przepisu zdaje się narzucać stronom pewne ograniczenia w tym przedmiocie.

Podsumowując, pola eksploatacji to po prostu sposoby w jaki można korzystać z utworu. Ich prawidłowe i wyczerpujące wymienienie w umowie ma kluczowe znaczenie dla umożliwienia korzystania z utworu w pożądany sposób. Pominiecie jakiegoś pola będzie oznaczać, iż nie doszło do przeniesienia tego uprawnienia na nabywcę/licencjobiorcę.

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.