Baza danych w przedsiębiorstwie – czy chroni ją prawo?

Chroniąc nakłady inwestycyjne jakie wiążą się ze stworzeniem bazy danych, prawo przewiduje ich ochronę w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz wprowadzając prawo sui generis do baz danych.

Na wstępie należy wskazać, iż już ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych przesądza, że zbiory, antologie, wybory, bazy danych spełniające cechy utworu są przedmiotem prawa autorskiego, nawet jeżeli zawierają niechronione materiały, o ile przyjęty w nich dobór, układ lub zestawienie ma twórczy charakter, bez uszczerbku dla praw do wykorzystanych utworów. Oznacza to, że baza danych, by być utworem, nie musi składać się z utworów, będzie jednak chroniona na gruncie prawa autorskiego jeśli przejawia twórczy i indywidualny charakter.

Baza danych na gruncie prawa autorskiego jest chroniona w pewnych aspektach nawet w dalej idący sposób niż inne utwory. Wskazuje się tam np. iż w przypadku baz danych zgoda twórcy konieczna jest także na sporządzenie opracowania bazy, gdzie w przypadku większości pozostałych utworów, zgoda twórcy konieczna jest do rozporządzania oraz korzystania z opracowania, nie do samego jego sporządzenia.

Co jednak gdy baza, zwłaszcza dobór, jej układ zewnętrzny etc nie ma charakteru twórczego? Nawet wówczas nakłady finansowe na stworzenie takiej bazy i jej znaczenie dla przedsiębiorstwa mogą być znaczące. Polskie prawo rozwiązało to zagadnienie w ustawie o ochronie baz danych z 2001 r., tworząc prawa sui generis do baz danych, które przysługują jej producentowi. Istotne przy tym jest, że ustawa ta nie przekreśla ochrony na gruncie prawa autorskiego co oznacza, że może dojść do kumulatywnej ochrony bazy danych z obu aktów prawnych.

Ustawa z 2001 r wskazuje, że baza danych oznacza zbiór danych lub jakichkolwiek innych materiałów i elementów zgromadzonych według określonej systematyki lub metody, indywidualnie dostępnych w jakikolwiek sposób, w tym środkami elektronicznymi, wymagający istotnego, co do jakości lub ilości, nakładu inwestycyjnego w celu sporządzenia, weryfikacji lub prezentacji jego zawartości.

Już więc w definicji przesądzono, że nie każdy zbiór danych może podlegać ochronie, lecz taki, który wymaga „istotnego nakładu inwestycyjnego”.  Do takiej bazy danych producentowi przysługuje wyłączne i zbywalne prawo pobierania danych i wtórnego ich wykorzystania w całości lub w istotnej części, co do jakości lub ilości.

Oczywiście nie oznacza to całkowitego monopolu na bazę danych, wyłączenia uprawnień legalnych użytkowników co do upublicznionych baz etc. W kontekście uprawnień ograniczających prawa producenta co do rozpowszechnionej bazy danych, należy w szczególności wskazać za art. 8 ustawy o ochronie baz danych, iż dopuszczalne jest korzystanie:

  1. do własnego użytku osobistego, ale tylko z zawartości nieelektronicznej bazy danych,
  2. w charakterze ilustracji, w celach dydaktycznych lub badawczych, ze wskazaniem źródła, jeżeli takie korzystanie jest uzasadnione niekomercyjnym celem, dla którego wykorzystano bazę,
  3. do celów bezpieczeństwa wewnętrznego, postępowania sądowego lub administracyjnego,
  4. dla dobra osób niepełnosprawnych będących beneficjentami w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 18 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, odpowiednio na zasadach określonych w rozdziale 3 oddziale 3a tej ustawy.

Nie jest dozwolone powtarzające się i systematyczne pobieranie lub wtórne wykorzystanie sprzeczne z normalnym korzystaniem i powodujące nieusprawiedliwione naruszenie słusznych interesów producenta. Czas trwania ochrony bazy danych liczy się od jej sporządzenia przez okres piętnastu lat następujących po roku, w którym baza danych została sporządzona.

Podsumowując, mając na względzie znaczenie baz danych dla przedsiębiorstw, prawo przewiduje kumulatywną ochronę baz danych. Jeśli są utworem w rozumieniu prawa autorskiego chroni je prawo autorskie. Dodatkowo, mogą podlegać ochronie na podstawie ustawy o ochronie baz danych.

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.